Sibelco investeert in de Netes en de “Grote Gracht”

Gepubliceerd op donderdag 1 april 2021 14.12 u.
De plas Pinken is voor Sibelco een belangrijke actieve groeve voor de winning van zand en productie van hoogwaardige kwartszanden en kwartsmelen. De ontginning van de plas is momenteel ongeveer halfweg waarbij de oostelijke helft van de plas de komende jaren kan worden ‘opgeleverd’.

Met het verderschrijden van de ontginning naar het westen, is een verlegging van de Voorste Nete vereist. Nadat 15 jaar geleden een eerste deel van de Voorste Nete werd verlegd, werd de nieuwe beek jarenlang ecologisch opgevolgd. De opgedane kennis werd gebruikt voor een verlegging van het tweede deel. De nieuwe Voorste Nete werd aangelegd binnen een 15 meter brede natuurgordel, met aanplanting van Zwarte els aan de zuidzijde en ontwikkeling van natte natuur door afgraving langs de noordzijde. Voorbij de Almenstraat werd de Voorste Nete aangetakt op de Achterste Nete. De Achterste Nete werd geherprofileerd zodat het gecombineerde debiet kan ontvangen worden. Het stroomafwaartse deel van de Voorste Nete wordt in de toekomst blijvend gevoed vanuit de plas Pinken.

Op vraag van de dienst Integraal waterbeleid van de provincie Antwerpen, beheerder van de Voorste en Achterste Nete, werd van deze plannen gebruik gemaakt om een aantal extra uitdagingen aan te pakken. Deze bijkomende werken staan gedeeltelijk los van de zandontginning en de beekverlegging. Ze verbeteren de ecologische en maatschappelijke functie van beide Netes én de Colateur, in de volksmond beter bekend als ‘de Grote Gracht’. 

De Voorste en Achterste Nete stromen, sinds de aanleg van de Colateur (170 jaar geleden), via sifons onder de Colateur. Deze sifons bemoeilijken echter migratie voor de vissen. Omdat de beide Netes het leefgebied zijn van zeer zeldzame vissoorten zoals de Kleine Modderkruiper en de Rivierdonderpad, soorten die Europese bescherming genieten, zal Sibelco beide sifons opbreken en beide waterlopen in open bedding leggen. Hierdoor wordt de link versterkt tussen de verlegde, ecologisch ingerichte beektrajecten opwaarts en huidige trajecten afwaarts van de Colateur. De ecologische waarde van de Voorste en Achterste Nete gaan hiermee een flinke stap vooruit.

Dit impliceert wel dat de Colateur ter hoogte van de kruising met de Voorste en Achterste Nete onderbroken werd en er bijgevolg 2 kleinere, afgesloten stukken ontstaan. De Colateur is daar echter al lang niet meer functioneel. Reeds vóór de tweede wereldoorlog werd de overloop naar het kanaal Bocholt-Herentals ter hoogte van Goormansdijk gedempt. Sindsdien loopt de Colateur over in de Achterste Nete. Dit is echter een oude constructie die niet meer te bedienen is. Het waterpeil in de Colateur is daardoor niet regelbaar waardoor het water niet kan worden opgehouden. Nochtans wordt vasthouden van water bij een wijzigend klimaat belangrijker dan ooit. Sibelco bouwde dan ook nieuwe regelbare overlopen op de Colateur. Het belangrijkste deel van de Colateur, de noordelijke tak, werd opgestuwd en, indien nodig, loopt over naar de Voorste Nete. De zuidelijke zeer korte tak richting Goormansdijk fungeert als hemelwateropvang met overloop naar de Achterste Nete. Het afgesloten stukje tussen beide Netes krijgt geen overloop en kan evolueren naar een rietmoeras.

De kruising van de Voorste en Achterste Nete ging ook gepaard met de bouw van 2 nieuwe bruggen voor wandelaars, fietsers en tractoren. De paden langs weerszijden van de Colateur, geflankeerd door statige Zomereiken en enkele bosjes, behouden zo hun mooie wandel- en mountainbikebestemming.

Reeds eerder bouwde Sibelco, in overleg met de dienst Integraal waterbeleid, op beide Netes ten westen van ‘de Grote Gracht’ een debietmeetinfrastructuur die continu het debiet van beide Netes meet. De meettoestellen zijn in beheer bij de dienst Integraal waterbeleid waardoor de waterbeheerder de nieuwe situatie op de voet kan volgen en, indien nodig, bijsturen. 

Met dit project keek Sibelco dus een heel eind verder dan de verlegging van de Voorste Nete, die voor de zandwinning vereist is en draagt ze bij aan de ecologische en maatschappelijke functie van de Netes en ‘de Grote Gracht’. En dit voor de Desselaar en de natuur.